Cylindrosporioza rzepaku może infekować rośliny już jesienią, ale przez długi czas pozostawać niewidoczna. Pierwsze wyraźne objawy często pojawiają się dopiero wiosną, kiedy patogen zdążył już rozwinąć się w tkankach rośliny. To właśnie dlatego choroba jest trudna do rozpoznania wyłącznie na podstawie jesiennej lustracji plantacji.
Najwięcej problemów sprawia odróżnienie cylindrosporiozy od innych chorób powodujących przebarwienia i uszkodzenia liści oraz łodyg rzepaku. Właściwa diagnoza wymaga więc nie tylko obserwacji objawów, ale również znajomości warunków pogodowych, historii pola i cyklu rozwojowego patogenu.
W skrócie
- Sprawcą cylindrosporiozy jest Pyrenopeziza brassicae, a stadium konidialne patogenu określa się jako Cylindrosporium concentricum.
- Do infekcji może dochodzić już jesienią, natomiast wyraźne objawy często pojawiają się dopiero po wznowieniu wegetacji wiosną.
- Rozwojowi choroby sprzyjają umiarkowane temperatury oraz wysoka wilgotność powietrza.
- Na liściach pojawiają się jasne, mlecznobiałe lub szare plamy, a na łodygach podłużne, jasnobrunatne i popękane zmiany.
- Ryzyko choroby zwiększa uproszczony płodozmian, duże zagęszczenie łanu oraz obecność samosiewów rzepaku i innych roślin kapustowatych.
Jak przebiega infekcja i dlaczego trudno ją wykryć jesienią?
Infekcja cylindrosporiozą może następować już jesienią. Problem polega na tym, że patogen przez długi czas może rozwijać się w tkankach roślin bez wywoływania łatwo zauważalnych symptomów. Plantacja może więc wyglądać prawidłowo, mimo że proces chorobowy już się rozpoczął.
Przy sprzyjających warunkach, szczególnie podczas wilgotnej i stosunkowo ciepłej jesieni, mogą pojawić się pierwsze niewielkie, jasne plamki na liściach. Z czasem stają się bardziej nieregularne i brunatnieją. Objawy te są jednak łatwe do przeoczenia albo pomylenia z uszkodzeniami mechanicznymi, niedoborami pokarmowymi czy naturalnymi przebarwieniami starszych liści.
Z tego względu znaczenie ma nie tylko obserwacja samej rośliny, ale również ocena ryzyka. Jeżeli w poprzednich sezonach choroba występowała na polu, jesień jest wilgotna, a rzepak wraca często w zmianowaniu, prawdopodobieństwo infekcji jest większe.
Jak rozpoznać cylindrosporiozę na liściach i łodygach?
Na liściach cylindrosporioza tworzy mlecznobiałe lub szare plamy, w obrębie których mogą pojawiać się drobne, koncentrycznie ułożone skupiska zarodnikowania. Wraz z rozwojem choroby powierzchnia liścia zaczyna pękać, a blaszka liściowa może się deformować, żółknąć i stopniowo zamierać.
Charakterystyczne jest również zachowanie porażonych liści. Mogą one pozostawać przytwierdzone do łodygi przez długi czas pomimo widocznego zamierania, podczas gdy zdrowe, naturalnie starzejące się liście stopniowo odpadają.
Na łodygach pojawiają się natomiast podłużne, jasnobrunatne zmiany o nierównej i popękanej powierzchni. Często widoczna jest również ciemniejsza obwódka. Przy silnym porażeniu dochodzi do osłabienia struktury łodygi, jej deformacji i pękania.
Po stwierdzeniu objawów należy zweryfikować możliwości ochrony przy użyciu preparatów z kategorii fungicydy - środki grzybobójcze, zwracając uwagę na aktualną rejestrację produktu w rzepaku i cylindrosporiozie.
Jakie warunki pogodowe sprzyjają rozwojowi choroby?
Rozwojowi cylindrosporiozy sprzyjają umiarkowane temperatury i wysoka wilgotność. Patogen może rozwijać się w szerokim zakresie około 8–24°C, a szczególnie korzystne warunki występują przy temperaturze w okolicach 16°C.
Duże znaczenie ma również długo utrzymująca się wilgoć na powierzchni roślin. Częste opady, mgły, rosa oraz słaba cyrkulacja powietrza wewnątrz gęstego łanu wydłużają okres zwilżenia liści i ułatwiają kolejne infekcje.
Okres od infekcji do pojawienia się nowych objawów może wynosić około 15–30 dni, zależnie od warunków. Z kolei brak opadów, wysoka temperatura lub silne mrozy mogą spowalniać rozwój patogenu.
Zarodniki mogą przemieszczać się wraz z kroplami deszczu oraz wiatrem, dlatego po pojawieniu się pierwszych ognisk choroby infekcja może stopniowo obejmować kolejne rośliny w obrębie plantacji.
Co dodatkowo zwiększa presję choroby na plantacji?
Jednym z najważniejszych czynników zwiększających ryzyko cylindrosporiozy jest częsta uprawa rzepaku i innych roślin kapustowatych na tym samym stanowisku. Uproszczone zmianowanie sprzyja gromadzeniu materiału infekcyjnego w resztkach pożniwnych.
Znaczenie ma również zagęszczenie plantacji. Zbyt gęsty łan wolniej wysycha po opadach i nocnej rosie, dlatego przez większą część dnia utrzymuje się w nim wilgotny mikroklimat sprzyjający infekcji.
Dodatkowym rezerwuarem patogenu mogą być samosiewy rzepaku oraz inne rośliny kapustowate występujące na polu lub jego obrzeżach. Ich konsekwentne zwalczanie ogranicza możliwość utrzymywania się choroby pomiędzy kolejnymi sezonami.
Już na etapie zakładania plantacji warto również zwracać uwagę na cechy odmiany. Wybierając nasiona rzepaku, można uwzględnić zdrowotność, zimotrwałość i podatność danej odmiany na najważniejsze choroby.
Jak nie pomylić cylindrosporiozy z werticiliozą?
Cylindrosporioza i werticilioza mogą powodować zmiany widoczne na łodygach rzepaku, jednak ich przebieg i możliwości ochrony są inne. W przypadku cylindrosporiozy typowe są jasne, podłużne i popękane zmiany oraz objawy zarodnikowania na powierzchni porażonych tkanek.
Werticilioza powodowana przez Verticillium longisporum związana jest natomiast z porażeniem systemu przewodzącego rośliny. Charakterystycznym symptomem może być jednostronne więdnięcie oraz obecność drobnych, czarnych mikrosklerocjów pod skórką łodygi.
| Cecha | Cylindrosporioza | Werticilioza |
|---|---|---|
| Typowe objawy na łodydze | Jasne, podłużne, chropowate i popękane plamy | Przebarwienia, jednostronne więdnięcie i zmiany w tkankach przewodzących |
| Dodatkowy objaw | Skupiska zarodnikowania na porażonych tkankach | Czarne mikrosklerocja widoczne pod skórką łodygi |
| Źródło problemu | Infekcja części nadziemnych i rozprzestrzenianie zarodników | Patogen glebowy infekujący system korzeniowy i przewodzący |
| Znaczenie ochrony fungicydowej | Możliwe jest stosowanie zarejestrowanych fungicydów | Kluczowe znaczenie mają przede wszystkim działania profilaktyczne i agrotechniczne |
Prawidłowe rozpoznanie ma duże znaczenie, ponieważ wykonanie przypadkowego zabiegu bez ustalenia rzeczywistego źródła objawów może nie przynieść oczekiwanego efektu.
Jak ograniczać ryzyko cylindrosporiozy niechemicznie?
Podstawą profilaktyki jest odpowiednio długi płodozmian. Uprawa roślin kapustowatych na tym samym stanowisku nie częściej niż co około 4 lata ogranicza możliwość kumulowania się patogenu w resztkach pożniwnych.
Znaczenie ma także przyspieszanie rozkładu resztek pożniwnych po zbiorze rzepaku. Im szybciej materiał roślinny zostanie rozłożony, tym mniej pozostaje miejsc, na których patogen może przetrwać do kolejnego sezonu.
Ważne jest również ograniczanie samosiewów rzepaku i chwastów należących do rodziny kapustowatych. Rośliny te mogą tworzyć tak zwany zielony most umożliwiający patogenom przetrwanie pomiędzy plantacjami.
- Stosuj odpowiednio długi płodozmian.
- Ograniczaj samosiewy rzepaku i chwasty kapustowate.
- Unikaj nadmiernego zagęszczania plantacji.
- Przyspieszaj rozkład resztek pożniwnych.
- Uwzględniaj zdrowotność odmiany przy wyborze materiału siewnego.
- Regularnie lustruj plantację jesienią i po wznowieniu wegetacji.
Jak wygląda ochrona fungicydowa przed cylindrosporiozą?
W przypadku dużej presji choroby i sprzyjających warunków pogodowych elementem programu ochrony mogą być zarejestrowane środki grzybobójcze. Dobór preparatu powinien wynikać przede wszystkim z etykiety, fazy rozwojowej rzepaku oraz rzeczywistej sytuacji na plantacji.
Nie należy zakładać, że każdy fungicyd przeznaczony do rzepaku automatycznie obejmuje cylindrosporiozę. Zakres rejestracji poszczególnych środków może się różnić, dlatego przed zastosowaniem konieczne jest sprawdzenie aktualnej etykiety i warunków stosowania.
Produkty stosowane w ochronie rzepaku przed cylindrosporiozą
Dovvo 375 SC ma w ofercie Planter zastosowanie w rzepaku ozimym przeciwko białej plamistości liści rzepaku, czyli cylindrosporiozie, natomiast Bukat 500 SC obejmuje cylindrosporiozę roślin krzyżowych w rzepaku ozimym. Przed zabiegiem należy każdorazowo sprawdzić aktualną etykietę środka.
Podsumowanie
Cylindrosporioza jest szczególnie trudna do kontrolowania dlatego, że infekcja może rozpocząć się długo przed pojawieniem się wyraźnych objawów. Oceniając zagrożenie, trzeba więc brać pod uwagę nie tylko wygląd roślin, ale również przebieg pogody, zmianowanie, zagęszczenie plantacji i historię występowania choroby.
- Do infekcji może dochodzić już jesienią, mimo braku łatwo zauważalnych objawów.
- Rozwojowi choroby sprzyjają umiarkowane temperatury oraz wysoka wilgotność.
- Na liściach pojawiają się jasne plamy, a na łodygach podłużne, popękane przebarwienia.
- Uproszczony płodozmian, gęsty łan i samosiewy rzepaku zwiększają presję patogenu.
- Cylindrosporiozę trzeba prawidłowo odróżnić od werticiliozy i innych chorób łodyg.
- Dobór środka ochrony powinien zawsze wynikać z aktualnej etykiety i rejestracji produktu.
Regularna lustracja plantacji, właściwe zmianowanie i prawidłowa diagnoza objawów pozwalają szybciej ocenić zagrożenie cylindrosporiozą i zaplanować ochronę rzepaku, zanim choroba zacznie istotnie wpływać na kondycję łanu.