Odczyn gleby wpływa na wzrost i rozwój roślin. To od pH gleby zależy dostępność składników odżywczych, aktywność mikroorganizmów glebowych oraz skuteczność nawożenia. Zbyt kwaśna lub zbyt zasadowa gleba może prowadzić do zaburzeń w pobieraniu minerałów, osłabienia roślin i obniżenia plonów.
Jakie pH gleby jest optymalne dla różnych gatunków roślin? Jak można je regulować? Czy warto stosować stymulatory wzrostu, aby wspierać rozwój upraw w trudnych warunkach?
Odczyn gleby
Odczyn gleby to parametr określający podłoże – kwaśne, obojętne, zasadowe. pH gleby ma znaczenie dla wzrostu i rozwoju roślin, ponieważ wpływa na dostępność składników mineralnych, aktywność mikroorganizmów oraz ogólną kondycję upraw.
pH gleby określa się na skali od 0 do 14:
- pH < 7 – gleba kwaśna,
- pH = 7 – gleba obojętna,
- pH > 7 – gleba zasadowa (alkaliczna).
Większość roślin najlepiej rozwija się w przedziale pH 5,5–7,0. Są jednak gatunki preferujące gleby bardziej kwaśne (np. borówka amerykańska, wrzosy) lub zasadowe (np. lawenda, jarmuż).
Wpływ pH na dostępność składników mineralnych
Odczyn gleby wpływa na dostępność składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego wzrostu i rozwoju roślin. Nawet jeśli gleba jest bogata w minerały, rośliny mogą mieć trudności z ich przyswajaniem, jeśli pH jest zbyt niskie (kwaśne) lub zbyt wysokie (zasadowe). Właściwe pH gleby zapewnia optymalne warunki do wchłaniania makro- i mikroelementów, a także wpływa na aktywność mikroorganizmów glebowych, które uczestniczą w uwalnianiu składników pokarmowych.
Gleby kwaśne:
- zwiększają dostępność glinu (Al), manganu (Mn) i żelaza (Fe),
- zmniejszają dostępność fosforu (P), wapnia (Ca) i magnezu (Mg),
- obniżają aktywność bakterii wiążących azot.
Gleby obojętne:
- zapewniają łatwą dostępność większości składników pokarmowych,
- zapewniają największą efektywność działania mikroorganizmów glebowych.
Gleby zasadowe:
- zmniejszają dostępność fosforu (P), cynku (Zn), miedzi (Cu), żelaza (Fe) i manganu (Mn),
- zapewniają dobrą dostępność wapnia (Ca) i magnezu (Mg), ale mogą blokować pobieranie innych mikroelementów,
- zmniejszają aktywność niektórych mikroorganizmów odpowiedzialnych za rozkład materii organicznej, co spowalnia uwalnianie składników pokarmowych.
Jak zmieniać odczyn gleby?
W celu dostosowania gleby do wymagań uprawianych roślin konieczna może się okazać zmiana odczynu gleby. Gdy gleba jest zbyt kwaśna, stosuje się wapnowanie w celu jej odkwaszenia. Natomiast jeśli gleba jest zbyt zasadowa, stosuje się zakwaszanie. Wapnowanie jest procesem polegającym na podniesieniu pH gleby poprzez dodanie wapnia (Ca). Jest to kluczowe zwłaszcza w przypadku gleb kwaśnych (pH poniżej 5,5), które ograniczają przyswajanie składników odżywczych, takich jak fosfor (P) czy magnez (Mg), oraz sprzyjają toksycznemu działaniu glinu (Al). Najczęściej stosowane nawozy wapniowe to:
- wapno węglanowe,
- wapno tlenkowe,
- wapno magnezowe,
- wapno defekacyjne.
Niektóre rośliny, takie jak borówki, rododendrony, wrzosy czy azalie, wymagają kwaśnej gleby (pH 4,0–5,5). Jeśli pH gleby jest zbyt wysokie (zasadowe), konieczne jest jej zakwaszenie. W tym celu najczęściej stosuje się:
- siarkę elementarną,
- siarczan amonu,
- kwaśny torf,
- igliwie, trociny i korę drzew iglastych,
- kwasy organiczne.
Jak poprawić wzrost roślin na niekorzystnym pH?
Nie zawsze mamy możliwość natychmiastowego dostosowania odczynu gleby do wymagań uprawianych roślin. Proces regulacji pH poprzez wapnowanie lub zakwaszanie może trwać kilka miesięcy, a w niektórych przypadkach zmiana odczynu gleby jest trudna lub wręcz niemożliwa do osiągnięcia.
W takich sytuacjach istnieje kilka skutecznych metod wspierających wzrost roślin w niekorzystnym pH. Jedną z nich jest stosowanie stymulatorów wzrostu. Stymulatory wzrostu to preparaty zawierające naturalne substancje, które wspomagają rozwój roślin nawet w trudnych warunkach. Mogą one pomóc roślinom lepiej radzić sobie z ograniczoną dostępnością składników pokarmowych w niewłaściwym pH.