Rizoktonioza ziemniaka, wywoływana przez grzyb Rhizoctonia solani, to jedna z najgroźniejszych chorób atakujących bulwy, łodygi i korzenie roślin. Infekcja prowadzi do poważnych strat w plonach, obniżenia jakości bulw oraz problemów ze wschodami. Choroba rozwija się w glebie i może przetrwać przez wiele lat, co sprawia, że skuteczna ochrona wymaga kompleksowego podejścia.
Jak rozpoznać rizoktoniozę na różnych etapach wzrostu ziemniaka? Jak skutecznie ograniczyć jej rozwój i zwalczać patogen?
Rizoktonioza ziemniaka
Rizoktonioza ziemniaka to choroba wywoływana przez grzyb glebowy Rhizoctonia solani, który atakuje różne części rośliny – od kiełków i korzeni, przez łodygi, aż po bulwy. Jest to jedna z najbardziej destrukcyjnych chorób ziemniaka, szczególnie groźna na etapie wschodów oraz w fazie wzrostu bulw.
Choroba występuje na całym świecie i jest trudna do zwalczenia, ponieważ grzyb może przetrwać w glebie przez wiele lat. Rizoktonioza atakuje zarówno rośliny przeznaczone na plon handlowy, jak i sadzeniaki, co może prowadzić do strat w plonach i obniżenia jakości bulw.
Jak zapobiegać rizoktoniozie?
Najlepszym sposobem ochrony upraw przed rizoktoniozą ziemniaka jest zapobieganie infekcji i ograniczenie warunków sprzyjających rozwojowi patogenu. Skuteczna profilaktyka opiera się na odpowiednich praktykach agrotechnicznych, takich jak prawidłowy płodozmian, stosowanie zdrowych sadzeniaków, właściwa uprawa gleby oraz optymalne warunki siewu i pielęgnacji roślin. Ważną rolę w profilaktyce odgrywają również środki ochrony roślin.
Ograniczenie źródła infekcji w glebie
Grzyb Rhizoctonia solani przetrwa w glebie przez wiele lat w postaci sklerocjów (form przetrwalnikowych). Aby ograniczyć jego rozwój, nie należy uprawiać ziemniaków zbyt często na tym samym polu. Zasady prawidłowego płodozmianu obejmują w tym przypadku:
- unikanie uprawy ziemniaków na tym samym stanowisku częściej niż co 3–4 lata,
- wprowadzanie roślin, które nie są żywicielami rizoktoniozy, takie jak zboża, kukurydza, rzepak, buraki cukrowe,
- unikanie roślin strączkowych i innych roślin psiankowatych (np. pomidory), ponieważ mogą one zwiększać populację patogenu w glebie.
Zdrowe i certyfikowane sadzeniaki
Sadzeniaki mogą być głównym źródłem infekcji rizoktoniozą, dlatego kluczowe jest wybieranie zdrowych, certyfikowanych bulw. Sadzeniaki można dodatkowo zaprawić przed sadzeniem. W tym celu można wykorzystać:
- fungicydy systemiczne – zawierające substancje takie jak fludioksonil, azoksystrobina, sedaksan, które zwalczają Rhizoctonia solani,
- preparaty biologiczne – zawierające np. szczepy bakterii Bacillus spp. lub Trichoderma spp., które konkurują z patogenem w glebie.
- roztwory z ekstraktów roślinnych
Odpowiednia uprawa gleby
Grzyb Rhizoctonia solani rozwija się szczególnie intensywnie w zbyt wilgotnych i zimnych glebach. Dlatego odpowiednia uprawa i przygotowanie stanowiska może znacząco zmniejszyć ryzyko infekcji. Jak poprawić warunki glebowe?
Należy unikać sadzenia w zbyt zimnej i wilgotnej glebie. Optymalna temperatura gleby wynosi od 8°C do 10°C. Gleba powinna być dobrze spulchniona. Spulchniona gleba zapewnia lepszy dostęp powietrza i ogranicza rozwój patogenów. Warto również zadbać o drenaż na polach, które mają tendencję do zastoisk wodnych. Nadmierna wilgoć sprzyja infekcji rizoktoniozą. Należy również unikać zbyt głębokiego sadzenia sadzeniaków. Sadzenie na głębokości ponad 10 cm wydłuża okres kiełkowania i naraża kiełki na infekcję.
Podczas uprawy warto również wykonywać zabiegi mechaniczne, które ograniczają rozwój ryzoktoniozy. Bronowanie i redlenie ziemniaków poprawia przewiewność gleby i zapobiega zaleganiu wody, podczas gdy płytkie wzruszanie przyspiesza nagrzewanie gleby i poprawia warunki wzrostu roślin.